Wydarzenia

 

W stworzonej do Podglądu instalacji artysta skupił się na popularnych obecnie produktach wysokobiałkowych takich jak: mleko i jego przetwory, odżywki białkowe oraz ich roślinne zamienniki. Powstała ona jako wynik udziału artysty w tworzonym przez Fundację programie edukacyjno-sieciującym dla osób artystycznych Artysta-Zawodowiec. To podczas konsultacji portfolio z kuratorką Michaliną Sablik, zrodził się pomysł na realizację pracy Dzwonkowskiego w Podglądzie. W trakcie trwania wystawy instalacja zmieniała swój kształt. O etapach powstania pracy i wyzwaniach z nią związanych opowiada Michalina Sablik:

 

Naszym początkowym założeniem było stworzenie wielowymiarowej instalacji wchodzącej w bezpośrednią relację z architekturą budynku. W tym celu zamówiliśmy wielkoformatowe okno, które zostało zamontowane na oryginalnej szybie galerii, stanowiącej jednocześnie ścianę centrum handlowego oraz banku. Artysta wstrzyknął do jego wnętrza mleko i substancje mlekopodobne, które przez cały czas trwania wystawy fermentowały i zmieniały swoją konsystencję, a proces ten był na bieżąco dokumentowany. Chcieliśmy, aby materia stała się czynną i aktywną współtwórczynią pracy. Nie przewidzieliśmy jednak ogromnej fali upałów, która okazała się jednym z czynników prowadzących do pęknięcia szyby, 11 dni po otwarciu wystawy. Skwaśniałe mleko zalało galerię, a także przestrzeń banku.

 

Z jednej strony mieliśmy poczucie technologicznej porażki. Być może nie obliczyliśmy wszystkich naprężeń i ciśnienia, być może nie doszacowaliśmy ryzyka. Z drugiej strony było to konsekwentne rozwinięcie procesu, który sami zapoczątkowaliśmy, i przypomnienie, że nie jesteśmy w stanie w pełni opanować świata pozaludzkiego. W ramach kontynuacji wystawy zdecydowaliśmy się pokazać oryginalną pracę Feeding Window w mniejszej skali. Miejmy nadzieję, że zgromadzone w niej mleko okaże się bardziej posłuszne.

 

Myśląc o tym zdarzeniu, wracam do książki Timothy Morton Mroczna ekologia, w której autor zachęca, by śmiać się w obliczu horroru. Jesteśmy uwikłani w katastrofę klimatyczną, ciemne procesy biologiczne i dziwną rzeczywistość, nad którą wydaje nam się, że potrafimy zapanować. Jak pokazuje to doświadczenie, musimy nauczyć się funkcjonować i współistnieć we „wspólnocie spod ciemnej gwiazdy”.

 

Podgląd znajduje się w witrynie budynku Plac Unii, ul. Puławska 2 (witryna od strony ul. Waryńskiego), 02-566 Warszawa.

 

Dawid Dzwonkowski

Artysta interdyscyplinarny, performer, autor instalacji i prac site-specific. Jego twórczość wyrasta z doświadczenia queerowej osoby dorastającej na wsi we wschodniej Polsce. Porusza tematy patriarchatu, warunków pracy, ekstraktywizmu oraz relacji z ziemią w realiach późnego kapitalizmu. Bada także granice między gatunkami, ich wzajemne zależności i formy wyzysku.

Absolwent Intermediów na Uniwersytecie Artystycznym w Poznaniu. W ramach stypendiów studiował również na Akademii Sztuk Pięknych w Pradze (AVU) w pracowni Arti in Context oraz na Akademii Sztuk Pięknych i Projektowania w Bratysławie (AFAD) w pracowni Experimental Design. Uczestniczył również w nomadycznym programie Performing Identity oraz w warszawskiej Kem School (2023).

 

Tekst kuratorski

Amerykański Departament Rolnictwa (USDA) w 2025 roku ustalił, że odpowiednią ilością spożywanej dziennie dawki protein dla dorosłej osoby jest około 90 gramów. Tym samym odwrócił obowiązującą od lat tradycyjną piramidę żywieniową. Debata o diecie, składnikach odżywczych i produktach spożywczych stała się stałym elementem wojen kulturowych i polityk tożsamościowych. Popularność wysokobiałkowych diet nieprzypadkowo zbiegła się ze zwrotem konserwatywnym promującym „tradycyjne” wartości: sztywny podział ról społecznych, antyweganizm czy biblijną hierarchię gatunków. W ramach tych ideologii nabiał i mięso stają się symbolami siły witalnej i kulturowej wyższości. Spożywanie ich wpisuje się w kult atletycznego ciała jak i w skoncentrowany na optymalizacji jednostki model późnokapitalistycznego konsumpcjonizmu.

 

W instalacji site-specific Feeding Window Dawid Dzwonkowski gromadzi różnego rodzaju produkty mleczne i ich roślinne substytuty. Umieszcza je wymieszane w sterylnej, wyizolowanej przestrzeni szyby budynku, przypominającej szkło laboratoryjne. Współtwórczynią instalacji staje się sama materia — mleko i substancje mlecznopodobne, które przez cały czas trwania wystawy fermentują, kondensują się i rozwarstwiają, tworząc nieprzewidywalne formy oraz zapisy własnej przemiany. Integralną częścią pracy pozostaje szczegółowo rozpisany skład użytych substancji. Jednocześnie artysta ingeruje w architekturę ultranowoczesnego centrum komercyjnego położonego w centrum metropolii, zaburzając jej sterylność i symboliczną transparentność. Odsłania tym samym wyparte zaplecze współczesnej konsumpcji: dystopijną rzeczywistość przemysłowej hodowli zwierząt, zmechanizowaną produkcję mleka i mięsa, wykalkulowaną ekstrakcję zwierzęcych ciał oraz niewidzialną pracę reprodukcyjną podtrzymującą te systemy.

 

Praca z tematyką hodowli krów wynika również z biografii artysty, wychowanego jako osoba queerowa na polskiej wsi. W swoich instalacjach i performansach Dzwonkowski często sięga po substancje jednocześnie znaczące i abiektalne — mleko, krowie łajno czy żelatynę. Pokazuje mleko jako substancję głęboko polityczną, której użycie od wieków wiązało się z ideologiami usprawiedliwiającymi dominację człowieka nad innymi gatunkami oraz eksploatację zwierzęcych ciał. Jego refleksja wpisuje się w tzw. critical milk theory, w ramach której badaczki z pola myśli dekolonialnej i nowego materializmu feministycznego analizują mleko jako narzędzie polityki imperialnej i kolonialnej. Celem artysty nie jest eko aktywizm ani moralizowanie indywidualnych konsumentów. Poprzez bliską pracę z materią zwraca uwagę na niewidzialność oraz „białość” systemów, w których funkcjonujemy — systemów opartych na eksploatacji zwierząt, kolonialnym stosunku do natury i hierarchiach wpisanych w nowoczesne modele produkcji i konsumpcji.

 

Michalina Sablik